Hata Yönetimi: try, catch, finally

İstisna (exception) nedir?

Program çalışırken beklenmedik bir durum olur: sıfıra bölme, olmayan dosyayı açma, listede olmayan indekse erişme... .NET bu durumlarda bir istisna (exception) nesnesi fırlatır. Yakalanmazsa program mesaj yazıp kapanır. Amacımız bu durumlara hazırlıklı olmak ve kullanıcıya düzgün cevap vermektir.

try - catch

try
{
    Console.Write("Sayı gir: ");
    int sayi = int.Parse(Console.ReadLine()!);
    Console.WriteLine($"100 / {sayi} = {100 / sayi}");
}
catch (FormatException)
{
    Console.WriteLine("Bu bir sayı değil.");
}
catch (DivideByZeroException)
{
    Console.WriteLine("Sıfıra bölemezsin.");
}

Riskli kodu try bloğuna koyarsın. İçinde bir istisna oluşursa akış hemen eşleşen catch bloğuna atlar. Birden çok catch yazarak farklı hataları ayrı ayrı karşılayabilirsin; özel olandan genele doğru sırala.

Sayı gir: abc
Bu bir sayı değil.

Hata nesnesine erişmek

try
{
    int[] dizi = { 1, 2, 3 };
    Console.WriteLine(dizi[5]);
}
catch (Exception ex)
{
    Console.WriteLine($"Hata türü: {ex.GetType().Name}");
    Console.WriteLine($"Mesaj: {ex.Message}");
}

Hata türü: IndexOutOfRangeException
Mesaj: Index was outside the bounds of the array.

Hata mesajları .NET'in dil ayarına göre İngilizce ya da Türkçe gelebilir. Exception tüm hataların atasıdır; en sona koyduğun genel bir yakalayıcı olarak iş görür.

finally: her durumda çalışan blok

Dosya kapatma, bağlantıyı bırakma gibi temizlik işleri hata olsa da olmasa da yapılmalıdır. finally bloğu bunun içindir:

StreamReader? okuyucu = null;
try
{
    okuyucu = new StreamReader("olcumler.txt");
    Console.WriteLine(okuyucu.ReadLine());
}
catch (FileNotFoundException)
{
    Console.WriteLine("olcumler.txt bulunamadı.");
}
finally
{
    okuyucu?.Dispose();    // açıksa kapat
    Console.WriteLine("Temizlik yapıldı.");
}

?. operatörü "nesne null değilse çağır" demektir.

using: kısa yoldan temizlik

Dosya gibi kapatılması gereken nesneler için using bildirimi, blok bitince nesneyi otomatik kapatır; finally yazmaktan seni kurtarır:

try
{
    using var okuyucu = new StreamReader("olcumler.txt");
    string? satir;
    while ((satir = okuyucu.ReadLine()) != null)
    {
        Console.WriteLine(satir);
    }
}
catch (FileNotFoundException)
{
    Console.WriteLine("Dosya yok.");
}

throw: hatayı sen fırlat

Bir metot geçersiz girdi alırsa sessizce yanlış sonuç vermek yerine hata fırlatmalıdır:

static double Akim(double gerilim, double direnc)
{
    if (direnc <= 0)
        throw new ArgumentOutOfRangeException(nameof(direnc), "Direnç sıfırdan büyük olmalı.");
    return gerilim / direnc;
}

try
{
    Console.WriteLine(Akim(5, 0));
}
catch (ArgumentOutOfRangeException ex)
{
    Console.WriteLine("Geçersiz: " + ex.ParamName);
}

Geçersiz: direnc

Kendi hata sınıfını yazmak

Alanına özgü bir hata için Exception'dan türetebilirsin:

try
{
    double akim = 12.5;
    if (akim > 10) throw new AsiriAkimException(akim);
}
catch (AsiriAkimException ex)
{
    Console.WriteLine(ex.Message);
}

class AsiriAkimException : Exception
{
    public double Akim { get; }

    public AsiriAkimException(double akim)
        : base($"Akım sınırı aşıldı: {akim} A")
    {
        Akim = akim;
    }
}

Akım sınırı aşıldı: 12,5 A

Kendin dene

Kullanıcıdan bir dosya adı iste ve dosyanın satır sayısını yazan program yaz. Dosya yoksa, okuma izni yoksa (UnauthorizedAccessException) ve başka bir hata varsa üç ayrı mesaj ver. Dosya using ile açılsın.